Roman Dmowski

Romana Dmowskiego zapamiętamy przede wszystkim jako polityka i pisarza politycznego. Był on również przywódcą Narodowej Demokracji, działał w Lidze Polskiej i jako zasłynął jako twórca Ligi Narodowej. W jego życiorysie znaleźć można również związek ze Stronnictwem Narodowo – Demokratycznym oraz z Dumą Rosyjską, której był posłem. W okresie Drugiej Rzeczypospolitej sprawował funkcję ministra spraw zagranicznych, a także zasłynął z założenia Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego.

Ten publicysta urodził się w 1864 roku na warszawskiej Pradze. Bardzo szybko zaczął łączyć naukę ze swoją polityczną smykałką. Jako absolwent nauk przyrodniczych na Uniwersytecie Warszawskim dołączył do Związku Młodzieży Polskiej oraz Ligi Polskiej. To właśnie tę drugą organizację przekształcił na Ligę Narodową o nacjonalistycznym charakterze.

Dmowski to autor ważnych dzieł programowych, do których można zaliczyć „Nasz patriotyzm” oraz „Myśl nowoczesnego Polaka”. Był zwolennikiem polityki wieloetapowej, co wiązało się z walką o rozdzielone ziemie polskie. Za głównego wroga Rzeczypospolitej uważał Rzeszę Niemiecką, przez co doszło do konfliktów i rozłamu w Narodowej Demokracji.

Jednak do znacznego pogorszenia wzajemnych stosunków doszło zaraz po zakończeniu I wojny światowej. Działający w zaborze pruskim politycy polskiego pochodzenia, głównie związani ze Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym Romana Dmowskiego, utworzyli tajne ugrupowanie pod nazwą Centralny Komitet Obywatelski (CKO). Działacze CKO, wykorzystując ówczesną sytuację w Niemczech – czyli rodzącą się rewolucję – ujawnili się, przekształcając swoją organizację w Tymczasową Naczelną Radę Ludową (NRL). Członkowie nowopowstałego NRL-u jeszcze przed końcem listopada 1918 r. przeprowadzili na terytorium byłego zaboru pruskiego oraz Śląska wybory do tzw. Sejmu Dzielnicowego.

Mimo napiętej sytuacji w państwie niemieckim oraz uznania NRL-u przez Sejm Dzielnicowy jako jedynej legalnej władzy na wschód od Niemiec, czołowi politycy Naczelnej Rady Ludowej sprzeciwiali się odebraniu władzy Niemcom przy użyciu siły, o czym zapewniał m.in. ks. Stanisław Adamski w swoim exposé. Do wybuchu zamieszek jednak doszło – co miało miejsce 27 grudnia 1918 r. – i to całkiem nieoczekiwanie. Bezpośrednim punktem zapalnym był przyjazd Ignacego Jana Paderewskiego do Warszawy, który dzień wcześniej (tj. 26 grudnia) zatrzymał się w Poznaniu.

Pierwsza wojna światowa to dla Dmowskiego wzmożona działalność w środowisku politycznym. Emigrował do Francji, gdzie stworzył Komitet Narodowy Polski. Po 1918 roku razem z Ignacym Paderewskim był reprezentantem Polski w Paryżu podczas konferencji pokojowej. Podpis Dmowskiego można znaleźć pod postanowieniami traktatu wersalskiego.

Po wojnie Dmowski wrócił do ojczyzny i zaczął współpracować z Radą Obrony Państwa. Jednak polityk cały czas był blisko z Narodową Demokracją, która w parlamencie istniała jako Związek Ludowo – Narodowy. W 1923 roku Dmowski został ministrem spraw zagranicznych, a po zamachu majowym starał się o zmartwychwstanie polskiego ruchu narodowego. Pod koniec życia stworzył Obóz Wielkiej Polski, który jednak po kilku latach został zdelegalizowany przez polskie władze.

Dmowski zmarł w 1939 roku, na kilka miesięcy przed wybuchem drugiej wojny światowej.