Witold Pilecki

Witold Pilecki, znany także pod pseudonimami „Witold”, „Druh” i kilkoma nazwiskami konspiracyjnymi, urodził się 13 maja 1901 r. w położonym w północno-zachodniej części Rosji mieście Ołońcu. Należał do szlacheckiej rodziny pochodzącej z ziemi grodzieńskiej (herbu Leliwa). Był on czwartym z pięciorga dzieci Juliana i Ludwiki Pileckich.

Po przeprowadzce do Wilna w 1910 r. Pilecki uczył się w szkole handlowej i został członkiem ZHP. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w latach 1918-1921 służył pod dowództwem kapitana Jerzego Dąbrowskiego. Uczestniczył w wyprawie kijowskiej (1920 r.) i walczył w jednostce kawalerii broniącej Grodna. Po wstąpieniu do 211 Pułku Ułanów brał udział w Bitwie Warszawskiej.

Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej Pilecki został przeniesiony do rezerwy wojskowej. Zmobilizowano go jako dowódcę plutonu kawalerii 26 sierpnia 1939 r. i przydzielono do 19 Dywizji Piechoty Armii „Prusy” gen. Józefa Kwaciszewskiego. Jego oddział prawie całkowicie rozbito 10 września po starciu z nacierającymi wojskami niemieckimi. Ocalałych włączono do 41. Dywizji Piechoty, w której Pilecki pełnił funkcję zastępcy dowódcy dywizji mjr. Jana Włodarkiewicza.

Po rozwiązaniu dywizji 17 października 1939 r. Pilecki ukrywał się w Warszawie ze swoim dowódcą, mjr. Włodarkiewiczem. 9 listopada 1939 r. obaj mężczyźni założyli Tajną Armię Polską, jedną z pierwszych organizacji konspiracyjnych w kraju. Włodarkiewicz został jej liderem, a Pilecki inspektorem organizacyjnym. W wyniku konfliktu pomiędzy nim i Włodarkiewiczem Pileckiego wybrano do wykonania zadania, które polegało na dostaniu się do obozu w Auschwitz i zbieraniu informacji oraz utworzeniu tam ruchu oporu.

W 1940 roku Pilecki przedstawił swoim przełożonym plan wykonania tej misji. Używając fałszywego dowodu tożsamości, jako Tomasz Serafiński, został schwytany podczas łapanki 19 września 1940 r. i zabrany wraz z innymi cywilami – wśród nich był Władysław Bartoszewski. Wysłano go następnie do Auschwitz, gdzie przydzielono mu numer 4859. W obozie Pilecki utworzył konspiracyjny Związek Organizacji Wojskowej. ZOW przekazywał polskiemu podziemiu bezcenne informacje o obozie, które trafiały również do brytyjskiego rządu. Pilecki liczył na to, że albo alianci zrzucą do obozu broń, albo AK zorganizuje atak z zewnątrz. W międzyczasie obozowe gestapo podwoiło swoje wysiłki w celu wytropienia członków ZOW, zabijając wielu z nich. Pilecki zdecydował się na ucieczkę z nadzieją, że osobiście przekona dowódców AK do podjęcia próby odbicia więźniów.

Pilecki został przydzielony na nocną zmianę w piekarni obozowej za ogrodzeniem, gdzie wraz z dwoma towarzyszami pokonał strażnika, przeciął linię telefoniczną i uciekł w nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. Po kilku dniach nawiązał kontakt z oddziałami AK. 11 listopada 1943 r. Pilecki otrzymał stopień rotmistrza i wstąpił do tajnej organizacji antykomunistycznej NIE w celu przygotowania oporu przeciwko możliwej okupacji sowieckiej.

Podczas Powstania Warszawskiego zgłosił się na ochotnika do służby w oddziale III Kedywu KG AK. Po upadku powstania poddał się Wehrmachtowi i został osadzony w obozie jenieckim pod Lamsdorfem (Śląsk). Później przeniesiono go do oflagu VII A w Murnau w Bawarii, który 28 kwietnia 1945 r. wyzwoliła 12 Dywizji Pancerna USA.

W lipcu 1945 roku Pilecki opuścił Murnau i dostał przydział w II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa. W październiku 1945 r. ppłk Stanisław Kijak nakazał Pileckiemu powrót do Polski i poinformowanie o sytuacji panującej pod okupacją sowiecką. Żeby ukryć swoją tożsamość, Pilecki używał różnych nazwisk i często zmieniał pracę. W czerwcu 1946 r. kazano mu opuścić kraj, ale odmówił. Aresztowano go prawdopodobnie 8 maja 1947 r. Przed postawieniem przed sądem był wielokrotnie torturowany.

Pokazowy proces odbył się 3 marca 1948 r. Pilecki został oskarżony o nielegalne przekraczanie granicy, wykorzystywanie sfałszowanych dokumentów, szpiegostwo na rzecz gen. Władysława Andersa i „obcego imperializmu” (rządu na uchodźstwie) czy planowanie zamachu. Skazany 15 maja na karę śmierci wraz z trzema towarzyszami, a rozstrzelany strzałem w tył głowy w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie 25 maja 1948 r.

Odznaczony został pośmiertnie Orderem Białego Orła w 2006 r. i awansowany do stopnia pułkownika w 2013 r.