15.1.1869 

urodziny

 

28.11.1907 

śmierć

 
buduj linię życia
dodaj postać lista postaci wideo gra
 
idea aktualności regulamin zespół
Twoja ocena:
średnia ocena: 81%

Pokaż znajomym, że lubisz tę postać:

Podobne osoby:

Witold Pilecki

Janusz Korczak

Kazimierz III Wielki

Mordechaj Anielewicz

Pola Negri

Fryderyk Chopin

Stanisław Wyspiański

poeta malarz
Stanisław Wyspiański
- malarz, dramatopisarz, poeta, inscenizator, reformator teatru. Był synem rzeźbiarza; 1884/85 i 1887–95 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (był
m.in.
uczniem i współpracownikiem J. Matejki) oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim; 1890–94 za granicą, głównie w Paryżu, gdzie oddziałała nań sztuka P. Gauguina, nabistów oraz drzeworyt japoński; 1898–99 kierownik graficzny krakowskiego „Życia”; 1898–1905 działał
m.in.
jako malarz-dekorator i inscenizator w krakowskich teatrach; 1902 został docentem ASP; od 1897 członek Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, 1902 członek Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana. Ulubioną techniką Wyspiańskiego był pastel (wizerunki dzieci, autoportrety); zajmował się też grafiką (m.in. ilustracje do
Iliady
Homera, winiety i układy graficzne tygodnika „Życie” oraz wydanych własnych dramatów, fluoroforty). Ważne miejsce w jego działalności, rozpoczętej współpracą z Matejką i J. Mehofferem przy polichromii kościoła Mariackiego, zajmowały projekty witraży i polichromii wnętrz, np. w krakowskim kościele Franciszkanów (1897–1905) oraz niezrealizowane w katedrze lwowskiej (1892–94) i wawelskiej (1900–02). W twórczości plastycznej Wyspiańskiego przeważał portret (np. K. Lewandowskiego, L. Rydla 1898) i pejzaż (m.in. cykl widoków na kopiec Kościuszki 1904–05). Wspólnie z W. Ekielskim stworzył projekt przebudowy wzgórza wawelskiego i uczynienia z niego Akropolis — pomnika dziejów i potęgi Polski (1904–08). Wyspiański opracowywał scenografie do inscenizacji własnych dramatów, projekty dekoracji wnętrz (np. siedziby Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie), mebli i tkanin, oraz projekty architektoniczne. Był jednym z twórców programu i praktyki tzw. sztuki stosowanej w Polsce, reformatorem grafiki książkowej; w jego stylu jest widoczny zarówno trwały wpływ Matejki, jak i żywe związki z secesją (dekoracyjność, charakterystyczna giętka i kapryśna linia, stylizacje roślinne) i impresjonizmem.
W dziedzinie literatury stał się największym obok romantyków twórcą dramatu, zwłaszcza tragedii. We wczesnych utworach Wyspiańskiego dominowała problematyka metafizyczna, wyrażająca się
m.in.
w nawiązaniu do antycznej tragedii i antycznego fatum jako źródła tragizmu (
Meleager
1899, wystawiony 1908,
Protesilas i Laodamia
1899, wystawiony 1903), ukazanego także w realiach narodowych historii (dramat z dziejów powstania listopadowego
Warszawianka
, wydane i wystawione 1898) i ówczesnej wsi galicyjskiej (
Klątwa
1899, wystawiona 1900). W późniejszej twórczości (od 1900), oprócz wielkiej polemiki politycznej i historiozoficznej ze współczesnością (
Wesele
, wydane i wystawione 1901,
Wyzwolenie
, wydane i wystawione 1903), rozwinął nurt filozoficzny i metafizycznej interpretacji dziejów polskich (
Legion
1900, wystawiony 1911,
Bolesław Śmiały
, wydany i wystawiony 1903,
Noc listopadowa
1904, wystawiona 1908,
Skałka
1907,
Zygmunt August
1907 — nieukończony, wydanie zupełne 1930, wystawiony 1932; w pewnej mierze również
Akropolis
1904, wystawione 1926), także wątków homeryckich (
Powrót Odysa
1907, wystawiony 1917). W
Weselu
, uznawanym do dziś za największy dramat polski XX w., zabawa weselna gromadząca chłopów i gości z miasta (akcja osnuta na realnym wydarzeniu — ślubie L. Rydla z chłopką z Bronowic, J. Mikołajczykówną) przeobraża się w widowisko wizyjno-symboliczne, w którym następuje szydercza konfrontacja romantycznego mitu gotowości do powstania z niedojrzałością ówczesnego społeczeństwa. W
Wyzwoleniu
przeciwstawił Wyspiański współczesnym mitom ideowym i politycznym, zwłaszcza romantycznemu mesjanizmowi i  „tyranii” poezji Mickiewiczowskiej, program wyzwolenia Polski jako silnego i „takiego, jak wszędzie”, państwa. W zespole dramatów filozoficznych i historiozoficznych (także w epicko-wizyjnych rapsodach historycznych:
Bolesław Śmiały
1900,
Kazimierz Wielki
1900 i inne) ośrodkiem problematyki stał się wyrosły z nietzscheanizmu dylemat życia i porządku moralnego. Od buntu wobec idei chrystianizmu (
Wyzwolenie
), od bezwzględnej apologii życia, mimo związanej z nim zbrodni (
Bolesław Śmiały
,
Skałka
), przez próbę pogodzenia pogańskiego „tryumfu życia” z tradycją chrześcijańską (
Akropolis
) doszedł Wyspiański do równie bezwzględnego ukorzenia się wobec surowego ładu moralnego (
Sędziowie
, wydane i wystawione 1907), w zgodzie z którym widział szansę wielkości i realizacji racji stanu (
Zygmunt August
oraz parafraza
Cyda
P. Corneille’a, wydana i wystawiona 1907).
W teatrze był pionierem antywerystycznych konwencji teatralnych i nowoczesnego pojmowania inscenizacji; był pierwszym inscenizatorem
Dziadów
A. Mickiewicza (wystawienie 1901, tekst adaptacji scenicznej wydany 1901), w pełnym zakresie swe projekty inscenizacyjne i scenograficzne zrealizował w wystawił
Bolesława Śmiałego
. Idee teatralne Wyspiańskiego (m.in. wyrażone w studium o Szekspirowskim
Hamlecie
:
The Tragical Historie of Hamlet... świeżo przeczytana i przemyślana...
1905) legły u podstaw rozwoju nowoczesnej sceny polskiej (L. Schiller, hasło „teatru ogromnego”);
Dzieła zebrane
(t. 1–16 1958–71),
Listy zebrane
(t. 2, cz. 1–2 1979, t. 1, cz. 1 1994); wybory:
Dramaty
(1955),
Poezje
(1957);
Kalendarz życia i twórczości S. Wyspiańskiego 1898–1907
(1995).

Galeriadodaj zdjęcie/film
Ciekawostkidodaj ciekawostkę
Linkidodaj link

POPARCIE

Piotr Cyrwus
GWIAZDY O SWOICH BOHATERACH